Sandra Barth
Bioregionale regeneratie, worteling en narratieven
De afgelopen twee eeuwen zijn we de aarde steeds meer gaan uitputten. Vandaag de dag werken we met velen aan het herstellen van onze aarde: regeneratie. Daarbij ontdekken we opnieuw dat niet alleen mens en dier levend zijn, maar dat we omringd worden door grotere, levende systemen. Alles wat wij doen, grijpt in op de dynamiek van water, bossen en zelfs het weer. Onze voorouders wisten hoe ze moesten leven in balans met deze systemen.
Leven vanuit de logica van het landschap
Daarom zijn landsgrenzen in feite fictief. Ze zijn handig om bestuurlijke taken te verdelen, maar de natuur trekt zich er niets van aan. Levende systemen waren er altijd al en zullen er altijd zijn, wat wij ook doen. Het kijken naar de wereld vanuit de natuurlijke grenzen van bergketens, stroomgebieden en zeeën noemen we bioregionaal denken. Zo leef ik niet simpelweg in Nederland, maar in de Noordzee-Delta. Zodra we ons bewust worden van de levende systemen van de plek waar we wonen, wortelen we dieper. En wie geworteld is, zet zich als vanzelf in voor zijn plek samen met alle anderen die deze plek delen: mens, dier en natuur.
Bioregionale regeneratie, worteling en narratieven
Om deze verschuiving in denken en doen vorm te geven, te dragen en te ondersteunen, richt ik mijn werk op drie onlosmakelijk verbonden pijlers. Hieronder lees je meer over deze pijlers:
- bioregionale regeneratie,
- het versterken van onze worteling in de plek waar we leven,
- en het weven van de nieuwe narratieven die nodig zijn voor een levende toekomst voor zowel mens als natuur.
Bioregionale regeneratie
Werken aan bioregionale regeneratie vraagt om een systemische en integrale aanpak, over de grenzen van sectoren en beleidsthema’s heen. Dit kan alleen vorm krijgen in een brede samenwerking tussen overheden, het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, de wetenschap én inwoners.
Een co-creatieve aanpak, het omarmen van meerdere perspectieven en bewegen vanuit de energie die er al is: een aantal van de vele systemische principes die hierbij essentieel zijn.
Om deze complexe regiotransities richting te geven en te versnellen, zet ik mijn expertise in op vier samenhangende domeinen:
Projecten
Overheden en NGO’s huren mij in voor de uitvoering of kennisoverdracht rond:
- (Eco)system mapping,
- Ecosystem Development,
- How to start in your watershed,
- Coalities en samenwerkingen bouwen
- Netwerkregie
- Overheidsparticipatie.
Ik doe dit werk sinds 2018, zie mijn LinkedIn-profiel voor mijn laatste projectervaring.
Landelijk
Samen met andere initiatiefnemers uit het landelijke netwerk Welzijn, Welvaart en Welbevinden, heb ik de Proeftuin voor transitieversnelling opgericht. Deze Proeftuin staat internationaal bekend onder de naam Bioregional Learning Center North Sea Delta. In deze samenwerking van diverse organisaties, helpen we gebiedsgebonden initiatieven leren, kennis uitwisselen en groeien.
De Proeftuin bestaat sinds 2023.
Lokaal
In mijn eigen regio Eemvallei werk ik vanuit de Stichting Impact033 met vier collega’s en vele samenwerkingspartners aan sterke coalities (systeemwereld) en gemeenschapsvorming in de wijken (leefwereld) rond de volgende transitiethema’s:
-
een gezonde samenleving
-
een rechtvaardige energietransitie
-
een inclusieve arbeidsmarkt
- een gezonde voedselketen.
Ik heb Impact033 in 2022 opgericht.
Kunst en cultuur
Kunst en cultuur spreken een taal die iedereen verstaat. Het is verbindend en samen creëren schept een band. Daarom is inzet van kunst en cultuur in projecten van grote meerwaarde en kan inzichten geven die anders niet boven water komen.
In het Europese URBACT-project Re-inventing Culture in Urban Places (2024-2026) brachten we met cultuur als middel het thema eenzaamheid in kaart en ontwikkelden we een programma voor meer onderlinge verbinding in de stad.
Foto: Citymarketing Amersfoort
Worteling
Filosofe Simone Weil schreef het al in 1946 in haar boek L’enracinement: we zijn als samenleving ontworteld. Dit is volkomen begrijpelijk als je denkt aan de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. Toen was men er nog niet aan toe om actief te werken aan worteling, maar nu is dit onderwerp actueler dan ooit. We zijn weer op zoek naar onze wortels om meer in verbinding te staan met onze aarde, het gebied waar we wonen, met de mensen om ons heen én met onszelf. Naast deze drie noemt Simone Weil ook rituelen en geschiedenis van onze plek als middelen om meer te wortelen.
Door dit besef heb ik samen met Remi-Armand Collaris een wortelworkshop ontwikkeld, bied ik een cursus leven en werken met de seizoenen aan (op aanvraag) en ga ik op bioregionale reizen om zelf meer te wortelen, maar ik kan deze ook op aanvraag voor een groep organiseren.
Wortelworkshop
In de Wortelworkshop maken we de verdiepende slag naar onszelf en de eigen plek. Aan de hand van ons speciaal ontwikkelde Wortelkompas stel je je persoonlijke wortelplan op. Ook ontdek je welk type landschap jou van nature energie geeft. Dat is verrassend genoeg niet altijd de plek waar je op dit moment woont.
-
Samen met: Remi-Armand Collaris
-
Vorm: 1 dagdeel (op aanvraag voor groepen en teams)
Leven en werken met de seizoenen
Twee jaar lang begeleidde ik een hechte groep van circa tien deelnemers in het ritme van de jaargetijden. De natuur is daarin de belangrijkste leermeester, aangevuld met inzichten uit onder meer het werk van Jaap Voigt.
In deze jaartraining leer je de taal van de natuur weer te verstaan en ontdek je jouw eigen logische ritme. Wanneer is het tijd om te zaaien en nieuwe initiatieven op te pakken? En wanneer vraagt de natuur om te oogsten, te vertragen of los te laten?
-
Vorm: Jaartraining (hou de website in de gaten voor nieuwe startdata of vraag naar de mogelijkheden op maat)
Reizen en immersions
Om me werkelijk te verbinden met ons stroomgebied Noordzee-Delta, trek ik er regelmatig op uit. Ik reis door Nederland en zwerf door mijn eigen regio.
Onderweg luister ik naar de verhalen van de mensen die er leven en werken: zowel degenen die zich met hart en ziel inzetten voor het gebied, als degenen die schuren of zich afzetten. Wat beweegt hen? Wat vertelt de geschiedenis van het gebied mij? En wat is er nu nodig om weer in harmonie te leven met mens en natuur?
In het najaar van 2026 reis ik naar Tunesië met een leerreis van de Design School for Regenerating Earth.
Systemische Verbeelding
Velen zijn bekend met familie- of organisatieopstellingen om de onderstroom zichtbaar te maken. Mijn kracht ligt in het vertalen van die onderstroom naar beeld. Ik neem waar wat er in een samenwerking, een gebied of een complex vraagstuk op een dieper niveau speelt, de ongeschreven wetten, blinde vlekken en patronen, en leg dit vast in een scherpe visuele weergave. Context en inhoudelijke inbedding zijn hierbij essentieel.
Hoe ik dit inzet:
-
Onderdeel van een verandertraject
-
Co-creatie met groepen
-
Verbeeldende analyse
Narratieven
Verhalen hebben de kracht om ons te leren begrijpen, te wortelen en anders te handelen. Verhalen vormen de mal waarin we onze werkelijkheid gieten. Als we niet kunnen vertellen of verbeelden, kunnen we ook niet de regeneratieve samenleving vormgeven. We hebben nieuwe én oude narratieven nodig. Verhalen die ons laten voelen dat we onderdeel zijn van levende systemen. Een verhaal is pas echt krachtig als het wordt gedeeld. Pas wanneer zoveel mogelijk mensen de logica van hun eigen stroomgebied en de geschiedenis van hun plek begrijpen, ontstaat er een kantelpunt.
Toen mijn oma nog leefde, kreeg ik een fotoboek met daarin foto’s van de vrouwenlijn tot zes generaties terug. Een hele bijzondere gift, die veel vragen opriep. Hoe komt het dat we nu op een uitgeputte aarde leven? Hoe was dat voor mijn voorouders? En hoe was hun relatie met de natuur? Hoe werkten ze ermee samen? Dit heeft geleid tot de serie Zeven Generaties Vrouwen, waarvan inmiddels twee historische romans zijn verschenen: De geletterde wees uit het zand en De onwettige tabaksdochter.
In deze romans komt indirect ook het wortelen terug: in mijn ogen waren onze voorouders in de 19e eeuw de laatste gewortelde generaties, voordat we door de Doleantie, de verzuiling, de wereldoorlogen, individualisering en globalisering steeds verder ontworteld raakten. Met deze boeken geef ik een handreiking om te ontdekken wat het betekent om actief te wortelen, in je gebied, in de gemeenschap en in jezelf.
De geletterde wees uit het zand
Na de kruitramp in Leiden ontvlucht het jonge weeskind Doortje de stad. Ze komt terecht in de geïsoleerde Veluwse gemeenschap van Wekerom. Tussen diepgewortelde tradities en de harde realiteit van een patriarchaal buurtschap zoekt ze naar vrijheid, gelijkwaardigheid en harmonie met de aarde.
De onwettige tabaksdochter
Een waargebeurd verhaal over de 19e-eeuwse Jannetje in het tabaksdorp Amerongen. Tussen sociale controle, religie en armoede groeit ze op in een hechte verbinding met de natuur en de rivier. Het boek onderzoekt hoe onze voorouders geworteld leefden in hun gebied, in de aarde, in de gemeenschap en in zichzelf. Volgens mij was dit de laatste gewortelde generatie.
Bioregionale ontdekkingsreis
Om me werkelijk te verbinden met ons stroomgebied, trok ik door de Noordzee-Delta. Ik luisterde naar de verhalen van de mensen die het landschap maken, beheren en bewonen. Deze leerreis en de praktische inzichten over hoe je zelf jouw stroomgebied kunt ontdekken is binnenkort te downloaden. Nu is het reisverslag in de vorm van blogs te lezen via onderstaande knop.
Bloggen
Op Proefdetransitie, Impact033, Zevengeneratiesvrouwen en Substack (Engels) blog ik regelmatig over bioregionale regeneratie en over mijn reizen.
Volg mij op social media om geen verhaal te missen.
Download hier gratis het verslag van de bioregionale reis in Tunesië gebundeld in een rijk geïllustreerd e-book:
Agenda
17 – 30 september 2026
Bioregionale immersion naar Tunesië
6 oktober 2026
Webinar Vilans Kansrijke samenwerkingen – gastspreker
12 oktober 2026
Bioregional Activation Day North Sea Delta – speaker
13-14 oktober 2026
Field visits Zuid-Veluwe, Zoeterwoude en Koedijk
10 november 2026
Wortelworkshop (Happy Planet Professionals)
27-30 november 2026
Buitenbubbel: wortelworkshop
8 december 2026
Eindejaarsbijeenkomst Netwerk Dementie Barneveld – dagvoorzitter
14 december 2026 – 10 januari 2027
winterrust
18 februari 2027
Wijkconferentie VathorstNatuurlijk
Hier blog ik in het Engels over bioregionale regeneratie:
Zeven Generaties Vrouwen
Contact
Sandra Barth Organisatieontwikkeling
Workumstraat 28
3826 ED Amersfoort
06-43228705
info {at} sandrabarth.nl
KvK 62908464
Triodos Bank NL66TRIO00390949493